منطقهء اعيانى ( حارة الصقالبه ) يا محلهء فاقد استحكامات اسلاوها بود كه در قسمت ساحلى دريا قرار داشت و محل رفت‌وآمد و ملاقات ملّاحان و تجار خارجى به شمار مىرفت . دو محلهء ديگر شهر يكى « حارة الجديده » و ديگرى محلهء مسجد جامع بود . اين دو محله بازارها و ارباب حرف خاص خود را داشت و محل سكونت سربازان ، روغن‌فروشان ، غله فروشان ، عطّاران ، خياطان ، سرّاجان و مسگران به شمار مىرفت . همچنين ، ابن حوقل از محله‌هاى كوچكتر ديگرى از قبيل محلهء يهوديها و « معسكر » - ظاهرا يك منطقهء مسكونى نظامى - نيز ياد مىكند . جمعيت كل شهر در اين زمان در حدود سيصد هزار نفر و از شهر تا ساحل رودخانهء اورتو « 1 » سراسر پوشيده از باغها و مناظر مصفا بوده است . در پالرمو بيش از هر شهر مسلمان‌نشين ديگرى كه ابن حوقل ديده است ، مسجد وجود داشت ، تا آنجا كه مردم آن به داشتن مساجد خاص خانواده و موالى خود فخر و مباهات مىكردند . « 2 » مقدسى در نيمهء دوم قرن چهارم هجرى درست مقارن با اواخر حكومت كلبيان بر صقليه در وصف بلرم مىنويسد : قصبهء صقلّيّه كه در كرانه دريا واقع است . گشاده‌تر از شهر فسطاط ولى پراكنده است . ساختمانهايش از سنگ و آهك است . همه جا سرخ و سفيد است . فوّاره‌ها و خيزران زارها ( نيزارها ) پيرامون آن را فراگرفته است . رودخانه‌اى به نام وادى عباس به شهر آب مىرساند و بر ساحل آن آسيابها ساخته‌اند و آب بر ديواره‌هاى آن مىكوبد . شهر ميوه و انگور بسيار و بركت فراوان دارد . يك كوى در داخل شهر است كه مسجد جامع در آن واقع و بازارهاى شهر در حومهء آن است . كوى ديگرى ( حومه‌اى ) در بيرون شهر دارد كه بارو دارد و خالصه ناميده مىشود و چهار دروازه دارد : باب كتامه ، باب فتوح ، باب بنود ، باب صناعه . جامع و بازارها داخل شهر است . « 3 » سرانجام در 464 ق / 974 - 975 م ، روژه ( رجار ) تمام شهرهاى صقلّيّه را تصرف كرد تا آنجا كه براى ابن الحواس از مجاهدان مسلمان صقليه در مقابل امير خيانتكار صقلّيّه ابن الثمنه جايى جز سنگرها نماند . بناچار از در صلح درآمد و با

--> ( 1 ) . Oreto ( 2 ) . تاريخ سيسيل در دوران اسلامى ؛ ص 62 - 63 . ( 3 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 331 .